Projekat Rastko / Projekti Rastko - Skadar / Shkoder

Blagoje Marković

Martinovići u Vraki

Glasnik etnografskog muzeja na Cetinju, II knjiga, 1962, Cetinje

Martinovići u Bajicama pričaju da imaju svoje rođake u "Fraki kod Skadra" i u Baru,^[1] koji potiču od Jovana, sina Martinova od prve žene.^[2] U Vraki ima dvije grane, jedna u Starom Boriču, a druga u Mladom Boriču. Prvi su doseljeni oko 1750, sa dužim zadržavanjem u Zeti, a drugi oko 1800, sa kraćim zadržavanjem u Kamenici, kod Humskog blata. Po kazivanju obje grane su od Batrića Martinova.

Martinovići iz Mladog Boriča čituljom dokazuju da im je rodonačelnik Batrić Martinov^[3] i do njega nabrajaju devet pasova. Navode da im je uzrok iseljavanja "glat i ubistvo s neke kasnije prepirke o poturicama". Predak Savo ih je doveo u Kamenicu, a Lazo u Raš, na tlo Vrake. U Rašu su bili čifčije Šaban-bega Bušata iz Skadra.

Lazo je imao sedam sinova. Iz Raša su kupili imanja u Mladom Boriču, prvo tri rala u "Cigana", pa sto pet u Met. Hota i Adži Miftara i tamo su se naselili. Uz kuću podigli su čardak, građen tri godine od tesanika. Usljed množenja podigli su nove kuće, tako da je ovdje 1934. bilo 9 domova, sa 120 čeljadi, koji su posjedovali više stotina rala njiva i livada, osim polja i šume. Tada se osam domova iselilo iz Vrake, a jedan je prešao u Stari Borič u kome je i danas. Njihovo ogromno imanje zakupio je potomak Šaban-bega, Suljčo-beg Bušat.

Kuća Martinovića bila je jedna od najuglednijih u Vraki, poznata u Skadru i svoj Malesiji. U njoj je bilo konačište putnika "sve tri vjere" i sjedište komande Zetskog odreda balkanskog rata. Ovaj rod držao je blagajnu crkve u Vraki i imao je istaknutih ljudi. Jedan od njih, Pavo, bio je odbornik za građenje školske zgrade 1906. i član prvog školskog odbora srpske škole u Vraki 1909.^[4] On je bio u ovo doba i predstavnik na "Carskom umiru" između Vračana i Muhadžerima kod paše, konsula i vjerskih starješina u Skadru. Njegov rođak Todor bio je jedan od trojice vračkih delegata po pitanju Vrake u Beogradu 1934, pred njeno dvotrećinsko raseljenje. U procesu arbanizacije škole i crkve, promjene prezimena i zabrane maternjeg jezika, on je "17 puta" hapšen i interniran.

Po iseljenju Martinovići su kolonizirani u Metohiji, u dvije grupe, u Gedži i Ljubiždi. U toku rata bili su se većinom povratili u Vraku, gdje su ih kumovi, pobratimi i prijatelji Malisori dobro primili. Poslije oslobođenja vratili su se na svoja imanja u Metohiji. Od njih sada ima 32 doma, sa preko 300 članova, na liniji Peć–Gedža–Orahovac–Ljubižda.

Druga grana Martinovića u Vraki je iz Starog Boriča. Ako je Jovan Martinov imao potomstva u Vraki, ono je od njega, jer drugih Martinovića ovdje nije bilo. Njih je bilo svega četiri doma, od kojih su se dva iselili 1934. u Metohiju, od kojih danas ima pet porodica i žive uz ostale Martinoviće. Oni u Vraki su izgleda na izumiranju po muškoj liniji.

Obje ove grane se međusobno rođakaju, ne žene se između sebe i slave sv. Nikolu, umjesto ranije sv. Jovana. Oni su se ubijali sa Kerićima,^[5] katoličkim bratstvom u blizini Vrake, i poturčenim Alunovićima iz Štoja, doseljeni iz Bjelica^[6] preko Zete^[7] poslije 1878. godine.

Sa Martinovićima u Vraki rođakali su se Raičevići, od kojih je jedna porodica sad u Metohiji, a druga kod Veljeg brda u Piperima. Ovi su ranije slavili sv. Jovana, a danas sv. Nikolu. U Baru ima jedanaest porodica Martinovića, koji potiču od Martina i slave. sv. Jovana. Po njihovom kazivanju i ulcinjski Martinovići su iz Bajica.

Fusnote

1 J. Erdeljanović, Stara Crna Gora, 323.

2 J. Erdeljanović, navedeni rad, 341.

3 Čitulja je svojina Kolja (Nikole) P. Martinovića, Bijelo Polje kod Peći.

4 Po podacima Alekse Bojovića, učitelja u Vraki od 1909–1912.

5 A. Jovićević. Riječka nahija u Crnoj Gori (Naselja, VII. 543. 569).

6 J. Erdeljanović, navedeni rad, 61.

7 A. Jovićević, Zeta i Lješkopolje (Naselja, 23, 505, 506).